เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม สำนักงานกิจการยุติธรรม กระทรวงยุติธรรมจึงได้จัดทำแผนแม่บทการพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรมฉบับแรก (พ.ศ.2547-2551) ขึ้น และจะดำเนินการให้เป็นไปตามแผนแม่บท ดังต่อไปนี้

1.แนวทางการพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม

กระทรวงยุติธรรมตระหนักถึงประเด็นปัญหาที่ควรได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องเพื่อให้เกิดความยุติธรรมในสังคม และเพื่อให้มีการปฏิบัติต่อประชาชนคนไทยทุกคนอย่างเป็นธรรม โดยเคารพสิทธิเสรีภาพตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ

ทั้งนี้ สังคมไทยยังประสบปัญหาอุปสรรคหลายประการที่จำกัดหรือบิดเบือนเจตนารมณ์พื้นฐานในการประกันสิทธิและความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรม ปัญหาดังกล่าวได้แก่

ประชาชนยังไม่ทราบสิทธิและเสรีภาพของตนในกระบวนการยุติธรรมอย่างทั่วถึง

ประชาชนโดยทั่วไปยังไม่รับรู้ ไม่เข้าใจในขั้นตอน วิธีการ กฎ ระเบียบ และบทบาทหน้าที่ของเจ้าหน้าที่รัฐในกระบวนการยุติธรรม

เจ้าหน้าที่ในแต่ละหน่วยงานของรัฐยังไม่เข้าใจบทบาทหน้าที่ความรับผิดชอบของ เจ้าหน้าที่ในหน่วยงานอื่นที่ต้องประสานกันในกระบวนการยุติธรรม

เจ้าหน้าที่ของรัฐบางคนยังขาดจิตสำนึกในการคุ้มครองและประกันความยุติธรรมให้ประชาชนอย่างเสมอภาค และเป็นเอกภาพ

ผลจากปัญหาดังกล่าวทำให้ประชาคมในสังคมไม่ได้รับการปฏิบัติอย่างเป็นธรรมโดยเสมอภาคและทั่วถึง มีการเลือกปฏิบัติ ถูกกลั่นแกล้ง หรือถูกลิดรอนสิทธิตามสมควรทั้งโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐและบุคคลอื่น เพื่อคลี่คลายปัญหาดังกล่าว รัฐอาจดำเนินการได้หลายแนวทาง แนวทางหนึ่งที่กระทรวง ยุติธรรมดำเนินการให้เกิดผลคือ การพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม ซึ่งมีวัตถุประสงค์ดังต่อไปนี้

บุคลากรในกระบวนการยุติธรรมมีความรู้ความเข้าใจในบทบาทหน้าที่และความรับผิดชอบของตนและหน่วยงานอื่นที่ต้องปฏิบัติงานร่วมกัน

บุคลากรมีจิตสำนึกที่ดี มีความรับผิดชอบในการปฏิบัติหน้าที่ และเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยผดุงความเป็นธรรมให้แก่ประชาชนในกระบวนการยุติธรรม

ผู้นำชุมชนและท้องถิ่นได้รับความรู้ความเข้าใจพื้นฐานเกี่ยวกับสิทธิหน้าที่และวิธีปฏิบัติตนที่เหมาะสมในกรณีปัญหาทางอาญา

2.แผนแม่บทการพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม

แผนแม่บทนี้เรียกว่าแผนแม่บทการพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม เป็นแผนแม่บทที่มีระยะเวลาดำเนินการ 5 ปี ระหว่างปีงบประมาณ 2547- 2551

กระบวนการยุติธรรม หมายถึง กระบวนการยุติธรรมทางอาญา

บุคลากรในกระบวนการยุติธรรม หมายรวมถึงข้าราชการ พนักงาน เจ้าหน้าที่ทั้งที่สังกัดส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์กรการปกครองส่วนท้องถิ่น องค์กรเอกชน องค์กรภาคประชาชน และหน่วยงาน ซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงในเรื่องที่เกี่ยวกับกระบวนการยุติธรรมทางอาญา

สถาบันพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม (สพก.) สังกัดสำนักงานกิจการยุติธรรม เป็นหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบในการส่งเสริมสนับสนุนให้มีการดำเนินนการตามแผนที่กำหนด

3.วัตถุประสงค์

แผนแม่บทการพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรมมีวัตถุประสงค์สำคัญดังต่อไปนี้

  1. ส่งเสริมให้บุคลากรในกระบวนการยุติธรรมมีความรู้ความเข้าใจหลักการ แนวทางบทบาทภารกิจ และหน้าที่ความรับผิดชอบของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องในกระบวนการยุติธรรม เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานร่วมกันได้โดยราบรื่นและด้วยความเข้าใจที่ดีต่อกัน
  2. ส่งเสริมให้บุคลากรในกระบวนการยุติธรรมตระหนักถึงสิทธิของบุคคลที่เกี่ยวข้องทุกฝ่ายทั้งผู้ต้องสงสัย ผู้กระทำผิด ผู้เสียหาย พยาน และผู้ที่เกี่ยวข้องอื่น และปฏิบัติต่อบุคคลดังกล่าวให้เหมาะสมกับสิทธิอันพึงมีของบุคคลเท่านั้น
  3. ส่งเสริมให้บุคลากรในกระบวนการยุติธรรมมีความรู้ความเข้าใจ สภาพแวดล้อมทางสังคม วัฒนธรรม เศรษฐกิจ การเมือง ทางกายภาพและเทคโนโลยีเพื่อให้ทราบสาเหตุของปัญหา ผล ผลกระทบ อุปสรรค และแนวโน้มที่ส่งผลต่อการกระทำผิดทางอาญา เพื่อให้สามารถเตรีมการป้องกัน และแก้ไขสภาวะที่เป็นปัญหาต่างๆ ในกระบวนการยุติธรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพ
  4. สนับสนุนให้ผู้นำชุมชน ผู้นำท้องถิ่น และประชาชนได้รับรู้สิทธิเสรีภาพของพลเมืองในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา ทราบขั้นตอนกระบวนการและขอบเขตอำนาจของเจ้าหน้าที่รัฐในกระบวนการยุติธรรม และเข้าใจแนวทางการปฏิบัติตนที่เหมาะสมหากต้องมีส่วนเกี่ยวข้องในกระบวนการยุติธรรม
  5. ส่งเสริมให้เกิดการบริหารและปฏิบัติงานในกระบวนการยุติธรรมแบบบูรณาการ โดยมีการประสานร่วมมือกันอย่างเป็นเอกภาพ ด้วยความเข้าใจร่วมกัน และปฏิบัติหน้าที่ความรับผิดชอบที่สอดคล้องกันอย่างเป็นระบบ

4.หลักการดำเนินการ

4.1. หลักความไม่ซ้ำซ้อน สถาบันพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม สำนักงานกิจการยุติธรรม จะไม่ดำเนินนการซ้ำซ้อนกับการพัฒนาบุคลากรของหน่วยงานที่มีการพัฒนาบุคลากรของตนเองเป็นการเฉพาะอยู่แล้ว แต่จะร่วมมือและประสานกับหน่วยงานดังกล่าวเพื่อส่งเสริมให้บุคคลากรในกระบวนการยุติธรรมได้รับการพัฒนาศักยภาพ หน้าที่ความรับผิดชอบ สอดคล้องกับเป้าหมายของแผนแม่บท และตอบสนองความจำเป็นในการผดุงความยุติธรรมในสังคมตามหลักการนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องในกระบวนการยุติธรรมจะมีหน้าที่ความรับผิดชอบ ดังนี้

หน่วยงานพัฒนาบุคลากรเฉพาะด้านซึ่งสังกัดกระทรวงยุติธรรม ได้แก่ สถาบันพัฒนาบุคคลากร ป.ป.ส. สถาบันพัฒนาข้าราชการราชทัณฑ์ และหน่วยงานสังกัดกรมต่างๆ จะดำเนินนการพัฒนาบุคลากรของตนเองและบุคคลากรจากหน่วยงานอื่นในด้านที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะของตน

สำนักพัฒนาบุคลากรกระทรวงยุติธรรม สำนักงานปลัดกระทรวงยุติธรรมรับผิดชอบ การพัฒนาบุคลากรในกระทรวงยุติธรรมทั้งในส่วนที่เกี่ยวกับการพัฒนาเพื่อรับตำแหน่งในระดับที่สูงขึ้น และส่วนที่เกี่ยวกับความรู้ ความสามารถ ความจำเป็นร่วมกันของบุคลากรในกระทรวงยุติธรรม เช่น การพัฒนาด้านการเงิน การพัสดุ การบริหารงานทั่วไป เป็นต้น

สถาบันพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม สำนักงานกิจการยุติธรรม รับผิดชอบการพัฒนาบุคลากรที่เกี่ยวข้องในกระบวนการยุติธรรม โดยไม่ซ้ำซ้อนกับการดำเนินงานของหน่วยงานพัฒนาอื่น แต่มุ่งสร้างความเข้าใจ พื้นฐานร่วมกัน และความร่วมมือประสานกันอย่างเหมาะสมระหว่างบุคคลากรในกระบวนการยุติธรรมซึ่งสังกัดต่างหน่วยงาน ทั้งที่เป็นไปตามแผนแม่บทการพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม

2. หลักความร่วมมือ การดำเนินการตามแผนแม่บทต้องพึ่งพาความร่วมมือจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หน่วยงานพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม เช่น สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายอัยการ กองบัญชาการศึกษาสำนักงานตำรวจแห่งชาติ เป็นต้น กล่าวคือ ทุกหน่วยงานร่วมมือรับภาระในการพัฒนาบุคลากรในส่วนที่ตนมีความเชี่ยวชาญ ร่วมมือในการส่งผู้เชี่ยวชาญมาเป็นวิทยากรในหลักสูตรร่วม ร่วมมือในการแลกเปลี่ยนเนื้อหา สาระเกี่ยวกับกระบวนการยุติธรรม ร่วมมือในการส่งบุคลากรเข้ารับการพัฒนาในโครงการร่วม ร่วมมือเสริมเติมเนื้อหาสาระที่จำเป็นสำหรบการบริหารงานยุติธรรมอย่างสมานฉันท์ อำนวยความสะดวกในด้านสถานที่ สื่อ และอุปกรณ์การพัฒนา เป็นต้น

 3. หลักประสิทธิผล การดำเนินการแต่ละเรื่องเพื่อเป็นไปตามแผนแม่บทจะเน้นที่เป้าหมายผลงาน ซึ่งจำเป็นต้องมีการกำหนดเป้าหมายผลงานที่ชัดเจนเป็นรูปธรรม มีการกำหนดมาตรฐานการดำเนินงาน มีการกำหนดสมรรถนะของผู้ผ่านการพัฒนาและมีกระบวนการติดตามผลสัมฤทธิ์ของการพัฒนาบุคลากรในระยะยาว

4. หลักความพร้อม ก่อนที่จะดำเนินการพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม ต้องคำนึงถึงความพร้อมของหน่วยงานที่รับผิดชอบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสถาบันพัฒนาบุคลากรในกระบวนการ ยุติธรรม โดยมีการจัดทำแผนรายละเอียดด้านหลักสูตรและเนื้อหาสาระ กำหนดกลุ่มเป้าหมายให้ชัดเจน เตรียมความพร้อมด้านเจ้าหน้าที่สื่อเทคโนโลยี มีความชัดเจนในกลุ่มเป้าหมายและวิธีการพัฒนา การสร้างความเข้าใจแก่วิทยากรอบรม การติดตามประเมินผล และเตรียมความพร้อมในด้านสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ

5. หลักความหลากหลาย ตามหลักการนี้ สถาบันพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรมจะใช้วิธีการหลากหลายเพื่อให้บรรลุเป้าหมายของการพัฒนา วิธีการดังกล่าวได้แก่ การฝึกอบรมในชั้นเรียนตามปกติ การดูงานนอกสถานที่ การฝึกอบรมทางไกล การเผยแพร่ผ่านสื่อมวลชน การพัฒนาคู่มือและแนวปฏิบัติ การใช้เอกสารอิเลกทรอนิกส์ เป็นต้น โดยมุ่งให้เกิดผลตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ และให้เหมาะสมตามสภาพความพร้อมของหน่วยงานที่ตั้งขึ้นใหม่

รายละเอียดเพิ่มเติมแผนแม่บทการพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม