วันพฤหัสบดีที่ 21 พฤษภาคม 2569 เวลา 10.00 – 12.00 น. สำนักงานกิจการยุติธรรม จัดการประชุมคณะอนุกรรมการขับเคลื่อนและพัฒนาการเสริมสร้างหลักนิติธรรม ครั้งที่ 1/2569 โดยมี ศาสตราจารย์พิเศษ วิชา มหาคุณ เป็นประธาน พร้อมด้วย นายยอดฉัตร ตสาริกา ที่ปรึกษาด้านกฎหมาย รักษาราชการแทนผู้อำนวยการสำนักงานกิจการยุติธรรม เป็นอนุกรรมการและเลขานุการ และคณะอนุกรรมการ เข้าร่วม ณ ห้องประชุม 10 – 01 กระทรวงยุติธรรม
ที่ประชุมได้รับทราบคำสั่งคณะอนุกรรมการขับเคลื่อนและพัฒนาการเสริมสร้างหลักนิติธรรม อำนาจหน้าที่ของคณะอนุกรรมการฯ ที่มีความสอดคล้องกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 และนโยบายของรัฐบาล ตลอดจนได้รับทราบผลการขับเคลื่อนและการดำเนินการเรื่องหลักนิติธรรมระดับชาติที่ผ่านมาของประเทศ
จากนั้น ที่ประชุมได้ร่วมกันพิจารณาเรื่องกรอบแนวทางการดำเนินงานขับเคลื่อนและส่งเสริมหลักนิติธรรม โดยที่ “หลักนิติธรรม” (Rule of Law) เป็นสิ่งที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในฐานะที่เป็นเสาหลักสร้างความเป็นธรรมและความมั่นคงในสังคม คุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน สร้างความเสมอภาค ความโปร่งใสและตรวจสอบได้ ฯลฯ การขับเคลื่อนดำเนินการเพื่อส่งเสริมหลักนิติธรรมอันทรงคุณค่าต่อประเทศชาตินั้น หากได้พิจารณาดำเนินการให้สอดคล้องกับสากลด้วยแล้ว ย่อมจะส่งผลดียิ่งให้กับประเทศชาติ คณะอนุกรรมการฯ ได้จึงได้มีการพิจารณาแนวทางขับเคลื่อนฯ ให้มีความสอดคล้องกับหลักการขององค์กรสากล ได้แก่
1. เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของสหประชาชาติ (UN SDGs) โดยเฉพาะเป้าหมายที่ 16 “สงบสุข ยุติธรรม สถาบันที่เข้มแข็ง” ซึ่งกระทรวงยุติธรรมเป็นหน่วยงานรับผิดชอบหลักในการรวบรวมข้อมูล ขับเคลื่อนและนำเสนอต่อสหประชาชาติ โดยในเป้าหมายย่อยที่ 16.3 “การส่งเสริมหลักนิติธรรมทั้งในระดับชาติและระหว่างประเทศ และสร้างหลักประกันว่าทุกคนสามารถเข้าถึงความยุติธรรมอย่างเท่าเทียม (Rule of law and access to justice)” เป็นประเด็นเกี่ยวข้องกับหลักนิติธรรมโดยตรง
2. องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (Organisation for Economic Co-operation and Development : OECD)
3. การประเมิน Business Ready โดยธนาคารโลก (World Bank)
4. โครงการยุติธรรมโลก (The World Justice Project : WJP)
โดยได้นำตัวชี้วัดขององค์กรสากลดังกล่าวที่มีความสอดคล้องกันมาเป็นแนวทางในการขับเคลื่อน สามารถแบ่งได้เป็น 3 ประเด็นสำคัญ ได้แก่ 1. ประเด็นการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม (Access to Justice) 2. ประเด็นการทุจริตคอร์รัปชัน (Corruption) 3. ประเด็นการบังคับใช้กฎหมาย (Law Enforcement)
นอกจากนี้ การเข้าถึงกฎหมาย (Access to the Law) เป็นสิ่งที่ต้องมีก่อนการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม (Access to Justice) หลักนิติธรรมต้องยึดหลักการของกฎหมายเป็นสำคัญ มิใช่ยึดหลักดุลพินิจ เพราะการใช้ดุลพินิจเป็นสิ่งที่ขัดกับหลักนิติธรรมโดยตรง การเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมต้องเท่าเทียมกันภายใต้กฎหมายเดียวกัน และการจำกัดการใช้อำนาจ ล้วนเป็นหลักการสำคัญของการส่งเสริมหลักนิติธรรม ทั้งนี้ ที่ประชุมเห็นพ้องว่าคณะอนุกรรมการฯ สามารถให้ความคิดเห็นและขับเคลื่อนประเทศเพื่อการพัฒนาหลักนิติธรรมของประเทศได้อย่างมีนัยสำคัญ