วันศุกร์ที่ 6 พฤศจิกายน 2569 สำนักงานกิจการยุติธรรม (สกธ.) ร่วมกับคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จัดการสัมมนาเชิงวิชาการเพื่อนำเสนอผลการศึกษาวิจัยและรับฟังความคิดเห็นต่อ “สถาปัตยกรรมหลักนิติธรรมของประเทศไทย” (Rule of Law Architecture: RoLA Model) โดยมี นางสาวอรวรรณ ปานคง ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม รักษาราชการแทนรองผู้อำนวยการสำนักงานกิจการยุติธรรม เป็นประธาน พร้อมด้วยผู้แทนองค์กรระหว่างประเทศ ผู้ทรงคุณวุฒิ และผู้แทนจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ทั้งในประเทศและต่างประเทศเข้าร่วม ณ โรงแรมดิ เอมเมอรัลด์ กรุงเทพมหานคร
คณะผู้วิจัยได้นำเสนอร่าง RoLA Model ซึ่งประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ 5 ด้าน ได้แก่ 1) นโยบายและกฎหมาย 2) สถาบันและหน่วยงาน 3) กลไกการทำงาน 4) ตัวชี้วัดสากลและบริบทไทย และ 5) ผลลัพธ์ต่อประชาชน สะท้อนถึงความเชื่อมโยงกันระหว่างองค์กรและกฎหมาย และพบข้อค้นพบต่าง ๆ ทั้งที่เป็นจุดเด่น จุดด้อย และช่องว่างเชิงระบบของประเทศไทยเกี่ยวกับหลักนิติธรรม เช่น ปัญหาการเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงาน ความถดถอยด้านการบังคับใช้กฎหมายและระบบยุติธรรมทางอาญา ความยากในการตรวจสอบการใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่รัฐ การวัดผลผลิตแต่มิได้วัดผลลัพธ์ รวมไปถึงการพัฒนากรอบแนวคิดและตัวชี้วัดให้มีความสอดคล้องกับมาตรฐานสากล
นอกจากนี้ ผู้เข้าร่วมสัมมนาได้ให้ความเห็น และข้อเสนอแนะหลายประเด็น เช่น รายละเอียดของการตรวจสอบการใช้ดุลพินิจในแต่ละองค์กร , วิธีการวัดผลความยุติธรรมหรือความพึงพอใจ โดยเฉพาะในคดีอาญา ฝ่ายที่ชนะย่อมถือว่าตนได้รับความยุติธรรม ส่วนฝ่ายที่แพ้ ย่อมถือว่าตนไม่ได้รับความยุติธรรม , ปัจจุบันมี พ.ร.บ.กำหนดระยะเวลาดำเนินงานในกระบวนการยุติธรรม บังคับใช้แล้ว หากมีความล่าช้าเกิดขึ้น จะมีแนวทางการเยียวยาความล่าช้านั้นอย่างไร , กรณีหลายหน่วยงานมีความเห็นต่างกัน หรือประชาชนไม่เห็นด้วยต่อกระบวนการคัดกรองและส่งต่อ จะมีช่องทางเปิดให้มีการทบทวนได้อย่างไร , การวัดความสำเร็จจากประสบการณ์ของประชาชน โดยเฉพาะปัญหาของเขาในเรื่องนั้น ๆ ได้รับการแก้ไขเรียบร้อยแล้ว ฯลฯ ซึ่งข้อเสนอแนะแนวทางดำเนินการต่าง ๆ ที่ได้รับจากการสัมมนาในครั้งนี้ สามารถนำไปปรับปรุงแก้ไขทำให้โมเดลสถาปัตยกรรมหลักนิติธรรมของประเทศไทยดังกล่าวมีความชัดเจนมากยิ่งขึ้น